Κατάθλιψη: Όταν όλα μοιάζουν βαριά και πώς σπάει ο κύκλος της αδράνειας

Πολλοί άνθρωποι το περιγράφουν σαν ένα γκρίζο φίλτρο που μπήκε ανάμεσα σε αυτούς και στη ζωή τους. Τα ίδια πράγματα συνεχίζουν να συμβαίνουν, αλλά τίποτα δεν αγγίζει πια με τον ίδιο τρόπο.

Η κατάθλιψη δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα ούτε έλλειψη θέλησης. Είναι μια πραγματική κατάσταση της διάθεσης, της ενέργειας και της σκέψης, που επηρεάζει το σώμα όσο και το μυαλό και ανταποκρίνεται καλά σε τεκμηριωμένη θεραπεία.

Πώς διαφέρει από τη θλίψη

Η θλίψη είναι μια φυσιολογική, συχνά υγιής αντίδραση σε μια απώλεια ή μια δυσκολία. Έρχεται σε κύματα, συνδέεται με κάτι συγκεκριμένο και αφήνει χώρο για στιγμές ανακούφισης. Η κατάθλιψη είναι πιο σταθερή, διαρκεί εβδομάδες και αγγίζει σχεδόν κάθε τομέα της καθημερινότητας.

Τα συχνότερα σημάδια

• Απώλεια ενδιαφέροντος και ευχαρίστησης από πράγματα που κάποτε είχαν νόημα.
• Κόπωση που δεν περνά με τον ύπνο, με αίσθηση βάρους ήδη από το πρωί.
• Αυστηρή εσωτερική φωνή: «φταίω εγώ», «δεν προσπαθώ αρκετά», «είμαι βάρος».
• Δυσκολία συγκέντρωσης και λήψης ακόμη και απλών αποφάσεων.
• Αλλαγές στον ύπνο και στην όρεξη, προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση.
• Απόσυρση από ανθρώπους, επειδή και η απλή επικοινωνία μοιάζει με άθλο.

Ο φαύλος κύκλος της αδράνειας

Όταν η ενέργεια πέφτει, μειώνουμε φυσιολογικά τις δραστηριότητες. Έτσι όμως λιγοστεύουν και οι στιγμές σύνδεσης, ικανοποίησης ή ευχαρίστησης που τροφοδοτούν τη διάθεση, και ο κύκλος σφίγγει.

• Χαμηλή ενέργεια και αίσθηση βάρους.
• Αναβολή ή ακύρωση δραστηριοτήτων και συναντήσεων.
• Λιγότερες εμπειρίες που δίνουν νόημα ή ανακούφιση.
• Ενίσχυση της αυτοκριτικής και περαιτέρω πτώση της διάθεσης.

Πώς αλλάζει η οπτική μας

Ο Aaron Beck περιέγραψε ότι στην κατάθλιψη η σκέψη στρέφεται αρνητικά σε τρεις άξονες: στον εαυτό («δεν αξίζω»), στον κόσμο γύρω («όλα είναι απαιτητικά και ψυχρά») και στο μέλλον («τίποτα δεν θα αλλάξει»). Αυτές οι σκέψεις μοιάζουν με γεγονότα, ενώ είναι συμπτώματα της ίδιας της κατάθλιψης.

Συμπεριφορική ενεργοποίηση: η δράση προηγείται της διάθεσης

Η πιο καλά τεκμηριωμένη τεχνική για την κατάθλιψη ξεκινά από μια αντιδιαισθητική ιδέα: δεν περιμένουμε να έρθει η όρεξη για να κάνουμε κάτι. Κάνουμε πρώτα ένα πολύ μικρό βήμα και η διάθεση ακολουθεί σταδιακά.

• Ξεκινάμε από δραστηριότητες πέντε λεπτών, όχι από μεγάλα σχέδια.
• Προγραμματίζουμε συγκεκριμένα: τι, πότε και για πόση ώρα.
• Ξεχωρίζουμε τις δραστηριότητες που δίνουν ευχαρίστηση από εκείνες που δίνουν αίσθηση επίτευξης.
• Καταγράφουμε τη διάθεση πριν και μετά, ώστε να φανεί η σύνδεση με μετρήσιμο τρόπο.
• Αναγνωρίζουμε κάθε προσπάθεια, ακόμη και όταν το αποτέλεσμα είναι μικρό.

Πώς εργαζόμαστε στη θεραπεία

Στην ψυχοθεραπεία δουλεύουμε συνεργατικά και με δομή. Χαρτογραφούμε τον δικό σας κύκλο, επαναφέρουμε σταδιακά δραστηριότητες που έχουν νόημα για εσάς, εξετάζουμε τις αυτόματες αρνητικές σκέψεις με στοιχεία και χτίζουμε τρόπους να αναγνωρίζετε νωρίς τα πρώτα σημάδια επιστροφής.

Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια

Αν εμφανίζονται σκέψεις αυτοτραυματισμού ή τερματισμού της ζωής, μη μένετε μόνοι με αυτό. Απευθυνθείτε άμεσα σε επαγγελματία υγείας ή στις υπηρεσίες επείγουσας φροντίδας. Είναι σημάδι ότι χρειάζεστε υποστήριξη τώρα, όχι αδυναμίας.