Τι είναι η ενσυναίσθηση και σε τι μας ωφελεί;

1. Τι είναι η ενσυναίσθηση;

Η ενσυναίσθηση (empathy) είναι η ικανότητα να προσπαθούμε να κατανοήσουμε την εσωτερική εμπειρία ενός άλλου ανθρώπου, να αντιληφθούμε πώς μπορεί να αισθάνεται και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να βιώσουμε μια συναισθηματική ανταπόκριση σε αυτό που περνά.

Βασικό στοιχείο είναι να διατηρούμε τη διάκριση ανάμεσα στη δική μας εμπειρία και την εμπειρία του άλλου, να ακούμε, να ρωτάμε και να είμαστε πρόθυμοι να διορθώσουμε την αρχική μας ερμηνεία.

Διακρίνεται σε δύο βασικές διαστάσεις:

• Γνωστική ενσυναίσθηση (cognitive empathy): η προσπάθεια να κατανοήσουμε τις σκέψεις, τα συναισθήματα και την οπτική του άλλου, ακόμη και όταν διαφέρουν από τα δικά μας.
• Συναισθηματική ενσυναίσθηση (affective empathy): η συναισθηματική ανταπόκριση στην κατάσταση του άλλου, όπως το να αισθανόμαστε συγκίνηση ή λύπη όταν αντιλαμβανόμαστε τη δική του λύπη.

Οι δύο διαστάσεις σχετίζονται, αλλά δεν είναι ταυτόσημες. Κάποιος μπορεί να κατανοεί γνωστικά τι αισθάνεται ένας άνθρωπος χωρίς να βιώνει εξίσου έντονο συναίσθημα. Αντίστοιχα, μπορεί να συγκινείται από τον πόνο κάποιου χωρίς να κατανοεί πλήρως τις σκέψεις ή τις ανάγκες του.

2. Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην ενσυναίσθηση και την ταύτιση;

Η ενσυναίσθηση και η ταύτιση μπορεί να μοιάζουν, επειδή και οι δύο συνδέονται με την προσπάθεια να πλησιάσουμε την εμπειρία ενός άλλου ανθρώπου. Ωστόσο, υπάρχει μια ουσιαστική διαφορά:

Η ενσυναίσθηση προϋποθέτει ότι προσπαθούμε να κατανοήσουμε τον άλλον ως ξεχωριστό άτομο και δεν απαιτεί να έχουμε βιώσει την ίδια κατάσταση ούτε να αισθανόμαστε ακριβώς το ίδιο συναίσθημα. Απαιτεί να αναγνωρίζουμε ότι η εμπειρία του άλλου μπορεί να διαφέρει από τη δική μας.

Η ταύτιση μπορεί να μας οδηγήσει να συνδέσουμε την εμπειρία του πολύ στενά με τη δική μας και να προσφέρει στον άλλον την αίσθηση ότι δεν είναι μόνος.

3. Σε τι μας ωφελεί η ενσυναίσθηση;

Η ενσυναίσθηση δεν είναι απλώς μια ευχάριστη κοινωνική δεξιότητα. Συνδέεται με τον τρόπο που επικοινωνούμε, αντιλαμβανόμαστε τις ανάγκες των άλλων και ανταποκρινόμαστε στις δυσκολίες τους. Τα ερευνητικά ευρήματα, ωστόσο, δείχνουν συσχετίσεις και όχι ότι η ενσυναίσθηση εγγυάται πάντοτε καλύτερες σχέσεις ή ψυχική υγεία.

Βελτιώνει την επικοινωνία και την αμοιβαία κατανόηση

Όταν ακούμε χωρίς να διακόπτουμε, προσπαθούμε να κατανοήσουμε την οπτική του άλλου και αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά του, δημιουργούμε καλύτερες προϋποθέσεις για ουσιαστικό διάλογο.

Η ενσυναίσθηση μάς βοηθά να μην ερμηνεύουμε αυτομάτως μια διαφορετική άποψη ως επίθεση και να εξετάζουμε τι μπορεί να κρύβεται πίσω από τη συμπεριφορά του άλλου. Δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε μαζί του, αλλά ότι προσπαθούμε να κατανοήσουμε τη θέση του.

Ενισχύει τις υποστηρικτικές σχέσεις και την προθυμία για βοήθεια

Η μεγαλύτερη ενσυναίσθηση έχει συνδεθεί με μεγαλύτερη πιθανότητα συμπεριφορών που ωφελούν τους άλλους, όπως η υποστήριξη και η βοήθεια, σε άμεση συσχέτιση όμως και με παράγοντες όπως το πολιτισμικό πλαίσιο.

Μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση των διαφωνιών

Όταν προσπαθούμε να κατανοήσουμε τι αισθάνεται και τι χρειάζεται ο άλλος, έχουμε περισσότερες πιθανότητες να απαντήσουμε με τρόπο που διευκολύνει τον διάλογο αντί να κλιμακώνει τη σύγκρουση.

Η ενσυναίσθηση δεν εξαφανίζει τις διαφωνίες ούτε εγγυάται τη συμφιλίωση. Μπορεί, όμως, να μας βοηθήσει να διαχειριστούμε μια διαφωνία με μεγαλύτερη κατανόηση και σεβασμό.

Συμβάλλει στην ποιότητα της επαγγελματικής και θεραπευτικής επικοινωνίας

Η ενσυναίσθηση είναι σημαντική και στις επαγγελματικές σχέσεις, ιδιαίτερα όταν χρειάζεται να κατανοήσουμε διαφορετικές ανάγκες, να προσφέρουμε υποστήριξη ή να διαχειριστούμε δύσκολες συζητήσεις.

Μας βοηθά να ανταποκρινόμαστε στις ανάγκες των άλλων χωρίς να βιαζόμαστε να τους δώσουμε λύσεις

Πολλές φορές, όταν κάποιος μοιράζεται μαζί μας ένα πρόβλημα, προσπαθούμε αμέσως να τον συμβουλεύσουμε ή να του υποδείξουμε τι πρέπει να κάνει. Η ενσυναίσθηση μάς καλεί να κάνουμε πρώτα ένα βήμα πίσω και να αναρωτηθούμε:

• Τι αισθάνεται αυτός ο άνθρωπος;
• Τι είναι πιο δύσκολο για εκείνον αυτή τη στιγμή;
• Χρειάζεται να τον ακούσω ή θέλει να αναζητήσουμε μαζί μια λύση;

Αυτή η στάση μάς βοηθά να προσφέρουμε υποστήριξη που ανταποκρίνεται περισσότερο σε αυτό που χρειάζεται ο άλλος, αντί σε αυτό που εμείς θεωρούμε καλύτερο.

Μας βοηθά να συνδεόμαστε με τους άλλους χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας

Η ενσυναίσθηση δεν σημαίνει ότι πρέπει να απορροφούμε τη στενοχώρια των άλλων, να αισθανόμαστε υπεύθυνοι για τα προβλήματά τους ή να παραμερίζουμε τις δικές μας ανάγκες.

Η διατήρηση της διάκρισης ανάμεσα στον εαυτό και τον άλλον αποτελεί βασικό στοιχείο της επιστημονικής κατανόησης της ενσυναίσθησης. Επομένως, μπορούμε να είμαστε υποστηρικτικοί χωρίς να αναλαμβάνουμε την ευθύνη να διορθώσουμε κάθε δύσκολη κατάσταση που βιώνει κάποιος.

Σημαντική διευκρίνιση: Η ενσυναίσθηση δεν είναι πάντοτε ωφέλιμη όταν βιώνεται ως έντονη συναισθηματική υπερφόρτιση. Είναι χρήσιμο να διακρίνουμε την κατανόηση και τη φροντίδα για τον άλλον από τη δική μας δυσφορία, η οποία μπορεί να μας κατακλύζει και να δυσκολεύει την υποστήριξή του.